Rydda og reinsa

            Det er noko med desse siste vekene av desember. Éin ting er at ein skal førebu seg til julefeiringa, med alt det inneber av ein ekstra tur i krokar som  ikkje har sett støvmoppen på ei stund. Men det er tid for oppsummering også; avisene er alt i gong. I Klassekampen har litteraturmeldarar kåra sine tre beste bøker for året, og musikkåret har på same måte fått sine kåringar. Eg likar desse vekene, samtidig som eg kjenner på at vinsten for å ha rydda i sjel og sinn ganske lenge, no har ført til at heimen også er blitt ganske fri for alle haugane med ting og tang og uleste aviser som låg her og der. Psykiater Finn Skårderud har ei spalte i A-Magasinet der han for tida er inne i sin serie «Alfabet for sammensatte følelser». Det var kanskje ikkje rart at eg stansa opp ved bokstaven R – for rydde og reinse –  i dag. 

            Han tar utgangspunkt i Nina Lykke si flotte bok Nei og atter nei. Når ektemannen flyttar frå henne og ho sjølv har mista lysta i livet, føretar ho det Skårderud kallar ei eksistensiell skrumprørsle. Det handlar om at det blir for mykje for nokon, og då er det ryddinga som blir vegen ut. Rydding og kasting er blitt ein trend. Skårderud meiner me kan lesa det som eit teikn i tida. Når det er for mykje å ha oversyn over, sørger ein for å ha mindre å ha oversyn over. Orden er betre enn rot. Men kontroll via kroppen er ein skjør kontroll, seier Skårderud, som arbeider mellom anna med personar med etevegring. Det er nemleg alltid ein risiko for at angsten for rot blir til reinhetens tvangshandlingar. 

            Den store utfordringa, i dei rotete liva våre, meiner Skårderud er å tola det ureine, tvilen, usikkerheita, nyansane, vårt eige djup, det mørke og dei vanskelege kjenslene.

            Men det er greitt å ha litt orden også, tenkjer eg, særleg no i juletida – rotet kjem tidsnok tilbake.

                                   

D155/1

Litteraturperle

For eit par år sidan tikka det inn på sms ei rekke med namn eg blei spurt om eg villa intervjua på litteraturfestivalen Kapittel i Stavanger. Dei fleste visste eg om, men så sto namnet Britt Karin Larsen der, og eg blei svar skuldig. Kven i all verda er det? Men eg lar ikkje slike spørsmål stoppa meg, og seier ja til intervjuoppdraget, før eg går journalistisk til verks. Normalt er det berre éi bok som skal bokbadast, men her forstod eg tidleg at eg måtte gå drastisk til verks. Larsen var nemleg ute med bok nummer sju i sin serie om skogfinnane, og då var det berre å setja seg ned. For eit fantastisk univers som opna seg der! Britt Karin Larsen stammar sjølv frå skogfinnane, og det er dette folket ho skriv innlevande om i serien. Skogfinnane var etterkomarar etter finske emigrantar som slo seg ned i granskogen, og gjorde finnskogkulturen til noko heilt særeige. Stikkord: røykstover, badstover, finnespråk og ei overtru som lenge sat i.

            Då femte bok i serien var ute i 2013 (serien starta i 2009), meinte meldar Cathrine Krøger i Dagbladet at Finnskog-serien er ei gåve til samtidslitteraturen, ikkje mindre enn det. Ho skriv mellom anna om språket til Britt Karin Larsen: «Hele landskapet er liksom besjelet av hennes vakre skildringer av naturen, av menneskets indre  - av livet selv.» Krøger  oppsummerer: «Vi har svært mye god litteratur i Norge, men serier som denne er en sjeldenhet.»

            Onsdag 6. desember feira Finland hundreårsdagen sin som sjølvstendig nasjon, og då eg fanga opp ei melding om Britt Karin Larsen og skogfinnane i dagens Kina-bok, så blei det den eg måtte skriva om. For gledeleg nok: no er Britt Karin Larsen også ute med bøkene sine i Danmark, til stor glede for litteraturmeldarar der. Det var den første boka i serien, Det vokser et tre i Mostamägg, som låg under lupa, og Politiken skreiv mellom anna: «Det slitsame liv blant småkårsfolk skildres med djærv følsomhed». Og Weekendavisen meiner Britt Karin Larsen er «nænsom og drabelig, pirrende og poetisk». 

  

            Har du enno ikkje lese denne flotte romanserien, så set i gang; den er ei sjeldan litteraturperle som du skal unna deg.

                       

D154/73